Op zoek naat verborgen schatten : Coöperatieve aandelen (Cash)

Coöperatieve aandelen: verborgen schatten?
31 maart 2005
Kan de coöperatieve structuur die haar oorsprong heeft in de 19de eeuw nog overleven in de 21ste eeuw? Wat met Cera/Almancora? Arcopar? Rabobank?Coöperatieve aandelen: verborgen schatten?Danny ReweghsDe coöperatieve vennootschap (CV) of samenwerkende vennootschap is een vennootschapsvorm die al eeuwen meegaat en vooral tot doel heeft de coöperanten (vennoten, leden) te laten delen in de voordelen die samenwerking kan bieden. Diverse CV’s hebben decennialang verschillende bevolkingsgroepen (onder wie arbeiders en landbouwers) gediend en waren actief in diverse sectoren (gaande van de distributie van voedingsmiddelen en geneesmiddelen tot de voorziening van huisvesting, kredieten, verzekeringen, enzovoort). Menige feestzaal werd gefinancierd door coöperanten, maar ook veilingzalen en beurzen vonden vaak hun oorsprong in de coöperatieve vennootschapsvorm.Oud, log, én (schat)rijkHet ondernemingstype is allerminst een typisch Belgische of Europese verschijning. Wereldwijd is de coöperatieve vennootschap (of mutual company) lange tijd erg populair geweest. Sommige coöperaties groeiden de laatste decennia dan ook uit tot enorme mastodonten met vele honderdduizenden coöperanten. De Japanse coöperatieve verzekeraars Nippon Life en Dai Ichi en de Amerikaanse coöperatieve ondernemingen Prudential en Metropolitan Life behoorden zelfs tot de grootste spelers in de verzekeringswereld. Regionaal waren er weliswaar bepaalde tendensen bij de coöperatieve vennootschappen. Zo zijn er op het Europese vasteland nogal veel voormalige landbouwersbanken (Cera, Rabo, Raiffeisen Zentralbank ...) die opgericht werden volgens de filosofie van Raiffeisen terwijl we in het Verenigd Koninkrijk een grote concentratie aan coöperatieve hypotheekbanken en (levens)verzekeraars vinden.Heel wat coöperaties moesten niet onderdoen voor hun grote, vaak beursgenoteerde concurrenten. Dankzij de grote aanhang van een trouwe groep coöperanten/klanten slaagden heel wat coöperaties er zelfs in om enorme bedragen aan kapitaal op te halen en grote winstreserves op te bouwen.Toch is de logge kapitaalstructuur een belangrijke reden waarom heel wat coöperaties zich de afgelopen jaren hebben geherstructureerd. De omvorming tot een ‘gewone’ vennootschap met aandelen, niet zelden gevolgd door een beursintroductie, werd vaak ingegeven door de noodzaak om - indien nodig - snel veel en goedkoop geld op te halen op de beursvloer. Vooral voor grote banken en verzekeraars is de toegang tot de kapitaalmarkten in de huidige volatiele tijden en rekening houdend met de strenge regulering geen onnodige luxe geworden. Bovendien lijkt het ideaal van de samenwerkende vennootschap in veel gevallen voorbijgestreefd. De Nederlandse Rabobank mag bijvoorbeeld oorspronkelijk al tot doel gehad hebben de minder begoede landbouwers in Nederland aan kredieten te helpen, tegenwoordig is slecht een klein deel van zijn cliënteel tewerkgesteld in de agrarische sector.CERA: waarde bijna maal 10Menige coöperatieve vennootschap onderging bijgevolg structurele wijzigingen. De omvormingen, herstructureringen, fusies en beursintroducties hadden niet zelden een positief effect voor de kleine coöperant. Vaak kwamen immers niet-onaanzienlijke, jarenlang opgepotte winsten aan de oppervlakte. Zo kregen de klanten van heel wat Britse hypotheekbanken (zoals Halifax en Abbey National) gratis aandelen naar aanleiding van de beursintroducties van hun bankinstelling. In ons land konden de coöperanten van Cera zich gelukkig prijzen. De oude Cera-aandelen geven immers – dankzij de tussenkomst van Deminor en Meester Mischaël Modrikamen - recht op een participatie in Almancora, de beursgenoteerde holding boven KBC. Dankzij de koersstijgingen van KBC en Almancora is de oorspronkelijke waarde van een klassiek Cera-aandeel sinds de fusieoperatie al bijna vertienvoudigd.En toch is er opnieuw commotie ontstaan na de aankondiging van het samengaan van KBC en Almanij. Niemand is tegen de operatie omdat ze ten goede komt aan alle aandeelhouders. Een dubbele holdingstructuur is weg. Maar hoe moet het nu verder met Almancora? Meester Modrikamen bevestigt ons dat Almancora zou moeten worden opgedoekt, zodat de décôte, vandaag een kleine 20% tegenover KBC, verdwijnt. “Almancora was een perfecte kloon van Almanij en is opgericht in het kader van ons akkoord met Cera. We zijn toen ook enkele voorwaarden overeengekomen die zouden leiden tot het opdoeken van Almancora. Een daarvan was als Almanij geen 10% meer zou bezitten van KBC. Welnu, Almanij is niet meer en dus is Almancora ook geen kloon meer.” Momenteel onderhandelt Modrikamen naar eigen zeggen met de Cera-verantwoordelijken. Hij hoopt op een akkoord de komende weken. Zoniet … “dan is er een arbitrageprocedure voorzien en gaan wij daar ook voor. Voor mij hoeft Almancora helemaal niet weg, maar er moet dan wel een meer bevredigende oplossing komen voor de coöperanten. Ik denk niet dat Cera de opheffing van Almancora wil, want dan is er 20% meer free float bij KBC, weinig of geen verankering meer en stijgt de kans op een (buitenlandse) overname van ‘de bank van hier’.”Uiteraard vroegen we bij Cera Holding/Almancora om een reactie en we kwamen bij Rik Donckels - samen met Germain Vantieghem vormt hij het dagelijks bestuur van Cera Holding - terecht. Hij stelde dat het standpunt van Cera heel duidelijk is. “Het akkoord waarover Meester Modrikamen spreekt, is vertaald in de statuten van Almancora en meer bepaald in artikel 40. Een buitengewone algemene vergadering bijeenroepen met als voorwerp de liquidatie van Almancora is dan ook niet aan de orde.” Donckels ontkent niet dat er gesprekken zijn met de ‘beruchte’ advocaat. “Het is normaal dat er in dit stadium gesprekken onder advocaten plaatsvinden, maar we willen niet vooruitlopen op de uitkomst daarvan.” Wordt dus vervolgd.Bij Deminor kijkt men voorlopig nog van op een afstand toe. Vennoot Bernard Thuysbaert van de belangenbehartiger van minderheidsaandeelhouders vertrouwt ons toe dat ze alleen nog maar wat vragen van coöperanten hebben gehad en zeker geen mandaat. “Het is een zaak die ons erg interesseert, maar we komen pas in actie als we daartoe door klanten worden gemandateerd.” Thuysbaert plaatst wel vraagtekens bij de bestaansreden van Almancora en op vraag of een dergelijke structuur nog 10 of 20 jaar kan meegaan, is hij formeel: “Mijn antwoord is duidelijk neen. Het is een gebrekkige structuur met een commanditaire vennootschap met een holdingstructuur boven. Verre van ideaal.” In het algemeen ziet Thuysbaert dat de ‘demutualisering’ van de coöperatieve vennootschappen in de Angelsaksische landen weinig navolging krijgt in België, Nederland en Frankrijk. “Hier blijft men vaak kiezen voor het behoud van de coöperatieve structuur omdat er minder druk is vanwege de coöperanten. Deze structuren hebben zeker hun nut en verdiensten gehad, maar hoe gaat men er vandaag mee om? Bij een aantal van die vennootschappen krijg je de indruk dat het niemands geld is, maar uiteindelijk is het uiteraard wel iemands geld in een kapitalistisch systeem zoals het onze. Wat is het nut nog van deze structuur als het alleen de bedoeling is om enkele mensen met een chauffeur te laten rondrijden?”ARCOPAR: vooral royale dividendenMegawinsten zoals bij CERA zijn uiteraard niet altijd het geval. Ze worden behaald indien erg cashrijke CV’s omgevormd worden en op voorwaarde dat de coöperanten ook effectief onmiddellijk kunnen delen in het kapitaal van de vennootschap. De voormalige coöperanten van de groep Arco (Arcopar, Arcoplus en Arcofin) hebben bijvoorbeeld nog niet veel verdiend aan de transactie in 2001 waarbij Artesia Banking Corporation verkocht werd aan Dexia. Arcopar deelde weliswaar al zogenaamde bonusdividenden uit aan de coöperanten die al voor de operatie met Dexia Arcopar-aandelen in bezit hadden. Een eerste zulk bonusdividend werd uitgekeerd in 2003. Vorig jaar werden ook de statuten hervormd zodat de Arcopar-aandeelhouders die voor de Dexia-operatie al aandeelhouder waren bij uittreding recht zullen hebben op een proportioneel deel van een nog te vormen bonusreserve.Deminor maakte werk van een actie naar aanleiding van de verkoop van Artesia Banking Corporation (Bacob, DVV, Paribas België en Nederland) aan Dexia. Maar volgens Bernard Thuysbaert van het kantoor Deminor was “het grote verschil met Cera dat enige tijd geleden de nominale waarde haast hoger lag dan de intrinsieke waarde op basis van de beurskoers van Dexia. Een situatie die wel weer aan het rechttrekken is. Bovendien had men bij de groep Arco duidelijk lessen uit de Cera-story getrokken en werden bij de verkoop de regels veel beter gevolgd.”